بنیادگرایی، جهان اسلام و نظام بین‌الملل

بنیادگرایی، جهان اسلام و نظام بین‌الملل: آینده بشریت وابسته به موفقیت یا شکست جمعی ما در پاسخ دادن به پرسش دشوار هم‌زیستی است. ما می‌توانیم از «برخورد تمدن‌ها»ی ساموئل هانتینگتون بین اسلام و غرب ـ جنگی که در آن همه قربانی خواهند بود ـ اجتناب کنیم، مشروط به اینکه طرفین تلاش‌ها و توافقات لازم را انجام دهند. وظیفه نخست و حیاتی، فهمیدن است. غرب باید بفهمد که ذخایر تاریخی اسلام چگونه با موضوع امروزین آن پیوند خورده است ـ و چگونه جهان غرب به نحوی در بحران معاصر اسلام شریک است. شناخت نسبت به پویایی‌های درونی جهان اسلام و تعامل آن با مردم و فرهنگ‌های غیر‌اسلامی، گام نخست در راه سیاست‌های موثرتر است.

بنیادگرایی، جهان اسلام و نظام بین‌الملل

جهان اسلام تقریباً ۳/۱ میلیارد نفر ـ معادل حدود یک‌ـ‌پنجم کل جمعیت کره خاکی ـ را دربرمی‌گیرد که در امتداد بخش پهناوری، که به شکل نیم‌دایره دیده می‌شود، از غرب آفریقا، سرتاسر خاورمیانه و هند، تا اندونزی زندگی می‌کنند. در بیشتر کشورهای این منطقه وسیع، مسلمانان اکثریت را تشکیل می‌دهند؛ در بقیه کشورها، آنان اقلیتی مهم هستند. تواریخ، ملل، زبان‌ها، شیوه‌های زندگی کردن باهم، زیست‌بوم و روابط با دیگر همسایگان تفاوت‌های بسیاری با یکدیگر دارند.

سازنده

با این حال، کل این اجزاء سازنده جهان اسلام در یک عامل شاخص واحد مشترک‌اند: خود اسلام.البته اختلاف‌ها نه تنها در اشکال مشهودِ مناسکی و اجتماعی بلکه حتی در برخی از باورهای اصلی نیز دیده می‌شود. این به شکل دیگری نیز نمی‌توانست باشد. اسلام حدود ۱۴۰۰ سال پیش ظهور کرد و در سه قاره و جوامع بی‌شمار دیگر گسترش یافت و با شرایط بسیار متفاوتی مواجه شد.

نخست

اجازه دهید نخست خلط‌های اصطلاحی را برطرف کنیم. اسلام و اسلامی در وهله نخست به یک دین و فرهنگی که ایجاد کرده است، اطلاق می‌شود؛ مسلمان به پدیده اجتماعی اشاره دارد: مومن یا کسی که با یک فرهنگ احساس قرابت می‌کند. کلمه اسلام همچنین قلمروهای جغرافیایی و تمدنی را که اسلام در آنجا تبدیل به دین غالب شده است، تعریف می‌کند. بنابراین اگرچه پاکستان دارای یک اکثریت مسلمان است لیکن ضرورتاً یک کشور اسلامی نیست. اسلام‌گرایی و اسلام‌گرا در این اثر صرفاً به جنبش دینی افراط‌گر می‌شود؛ مترادف مشهور آن بنیادگرایی اسلامی نیز قبول‌ عام یافته است. عرب و عربی که با اسلام متمایزند به مردم و زبانی [خاص] گفته می‌شود؛ جهان عرب درون خاورمیانه وسیع‌تر جای گرفته است، منطقه‌ای که تقریباً آسیای غربی و افریقای شمالی را در بر ‌گرفته است.