سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم

درک درست شریعت مقدس اسلام مبتنی بر فهم معارف قرآن و سنت و فهم این دو در گرو درک شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی حاکم بر شبه‌جزیره عربستان پیش و پس از ظهور اسلام است. خورشید اسلام زمانی طلوع کرد که ساکنان جزیرهالعرب در تاریکی بت‌پرستی، خرافه‌گرایی و جهل و عصبیت‌های کور جاهلی می‌زیستند. بهترین توصیف این وضعیت در کلام امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در بخشی از خطبه ۲۶ نهج‌البلاغه آمده‌است‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎، آنجا که‌ می‌فرماید: إِنَّ اللهَ بَعَثَ مُحَمَّداً (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نَذیراً لِلْعَالَمِینَ وَأمِیناً عَلَی اَلتَّنْزِیلِ وَ أنْتُمْ مَعْشَرَ اَلْعَرَبِ عَلَی شَرَّ دِینٍ وَ فِی شَرَّ دَارٍ مُنِیخُونَ بَیْنَ حِجَارَهٍ خُشنٍ و حَیَّاتٍ صُمٍّ تَشْرَبُونَ اَلْکَدِرَوَتَأکُلُونَ اَلْجَشِبَ وَ تَسْکُونَ دِمَاءَکُمْ و تَقطَعُونَ أرْحَامَکُمْ اَلْأصْنَامُ فِیکُمْ مَنْصُوبَهٌ وَ اَلْآثَامُ بِکُمْ مَعْصُوبَهٌ (همانا خداوند محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را که درود خدا بر او و برخاندانش باد، به‌عنوان هشداردهنده به جهانیان و امین وحی و قرآن مبعوث کرد‏، در حالی که شما، ای توده‌های عرب، تکیه‌ بر بدترین دین‌های جهان داشتید و در بدترین دیار می‌زیستید‏، در میان سنگلاخ‌های مارآکند، می‌غلتیدید، نوشابه‌تان، آب‌های گندیده بود و خوراکتان نان‌های خشکیده، خون یکدیگر را می‌ریختید و پیوند خویشاوندی را می‌گسستید، بت‌ها در میانتان برپا و زندگیتان آلوده به هرگونه خطا بود). اگر برخی خوی خصلت‌های انسانی نظیر شجاعت، بخشندگی، وفاداری، مهمان‌دوستی و غیره در میان آنان نیز روایت شده اما همین جنبه‌های به ظاهر مثبت نیز درون یک پارادایم فکری مادی و سودجویانه قبیلگی قرار داشت. فهم درست رفتارها و سنت‌های دوره جاهلی که اسلام نسبت به براندازی و القاء برخی از آن‌ها یا تصحیح و جهت‌دار کردن برخی و یا تأیید و امضاء پاره‌ای دیگر اقدام نمود، یقیناً مارا در درک واقع‌بینانه‌تری از معارف قرآن و سنت‌ نبوی کمک خواهد کرد زیرا ادبیات و گفتمان حاکم بر قرآن و سنت نبوی دربردارنده عناصری است که فهم درست آن‌ها بدون آشنایی با شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی اعراب در آستانه نزول قرآن میسر نیست. مهم‌ترین تغییر و تحولی که اسلام در میان اعراب جاهلی ایجاد کرد، تغییر نگرش آن‌ها نسبت به کل عالم هستی و ایجاد یک جهان‌بینی توحیدی درون‌زا و به دنبال آن ارائه یک نظام رفتاری جدید مبتنی براین جهان‌بینی توحیدی بود. نگارنده این کتاب سعی کرده است در سه محور، آشنایی با شرایط جغرافیایی، شرایط اجتماعی و شرایط فرهنگی دوران جاهلیت در شبه‌جزیره عربستان قبل از نزول قرآن و نحوه مواجهه قرآن و پیامبراکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله)  باسنن عرب جاهلی را مورد واکاوی قراردهد. بدون‌شک این قبیل مطالعات و پژوهش‌ها مقدمه لازمی برای درک بهتر فضای نزول قرآن و اسباب صدور بخشی از احادیث نبوی است.