شرح منظومه حکمت

شرح منظومه حکمت در باب «وجود و عدم » بخش اوّل: سیر و تطوّر فلسفه أولی در جهان اسلام و در میان حوزه فرهنگی مسلمانان، همان چیزی است که با عنوان «فلسفه اسلامی» شناخته می شود. فلسفه اسلامی، سیر اندیشه فلسفی، تطوّر و پیش­رفت آن در میان دانشمندان و متفکّرانی است که علاوه بر میراث علمی گذشتگان، با فرهنگ برآمده از قرآن کریم و مضامین وحی اسلامی نیز آشنا هستند.

شرح منظومه حکمت

با مطالعه و تأمّل در دوره تاریخی فلسفه اسلامی درمی­یابیم که تداوم اندیشه فلسفی در میان مسلمانان، پویایی و نشاط ویژه­ای را در قالب مکتب­های مشّائی، اشراقی و حکمت متعالیه تجربه کرده است. ورود فلسفه به جهان اسلام، شکل­گیری و برپایی نظام فلسفی مشّاء را در میان مسلمانان سبب گردید. مشخّصه اصلی این مکتب، تأکید و تمرکز بر روش برهانی و استفاده فراوان از آن در دست­یابی به معارف فلسفی است. مهم­ترین چهره­های شناخته شده ایشان نیز ابونصر فارابی و ابن­سینا می­باشند. اما با رشد، تکامل و ثمردهی فلسفه مشائی در جهان اسلام، فیلسوفان به مؤلفه و عنصر اساسی دیگری برای شناخت حقیقت و دست­یابی به معرفت فلسفی پی بردند و آن، توجّه به ذوق و اشراق بود.

اشراقی

حکمای اشراقی بر این باورند که برای تحقیق و بررسی پیرامون مسائل فلسفی، استدلال برهانی صرف کفایت نمی­کند و سلوک قلبی، مجاهده با نفس و تزکیه و تصفیه آن نیز برای کشف حقیقت لازم است. مهم­ترین فیلسوف اشراقی مسلمان، شیخ شهاب­الدین سهروردی است. پس از ظهور جریان اندیشه اشراقی در جهان اسلام، سیر تکامل فلسفه اسلامی در کنار تعامل آن با دیگر جریان­های فکری مسلمانان همچون کلام اسلامی و عرفان اسلامی، به پیدایش و بروز آخرین مکتب فلسفه اسلامی منجر شد که آن را با عنوان حکمت متعالیه می­شناسیم. این نام که به فلسفه صدرالمتألهین شیرازی و پیروان او اشاره می­کند، بازگو کننده آخرین مراحل تطوّر و پیش­رفت فلسفه اسلامی است که از قرن یازدهم هجری تا به امروز صورت گرفته است.

فلسفه

تعلیم و تعلّم امروزی فلسفه اسلامی، با مطالعه و شناخت حکمت متعالیه آغاز می­گردد. دوره­های آموزشی فلسفه اسلامی به گونه­ای طراحی شده که ابتدا، آشنایی با حکمت متعالیه و اندیشه­های صدرایی صورت می­گیرد و سپس به منظور آشنایی با منابع اندیشه ملاصدرا یا به هنگام تحقیق و پژوهش بیشتر درباره چگونگی تحوّل فلسفه اسلامی، به تعلیم و تدریس نظام­های فلسفی مشّائی و اشراقی نیز پرداخته می­شود. لذا نخستین متون آموزشی فلسفه اسلامی، همگی از میان کتاب­هایی انتخاب می­شوند که پیرامون حکمت متعالیه نگاشته شده­اند. در این میان، یکی از معتبرترین متون آموزشی برای آشنایی مقدماتی با حکمت صدرایی، کتاب شرح غرر الفرائد اثر مرحوم حاج ملّا هادی سبزواری است که از زمان تألیف تا به امروز، همواره مورد توجّه اساتید و متعلّمان فلسفه اسلامی بوده است.