ربا، بهره بانکی و حکمت تحریم آن در اسلام

کتاب حاضر که تالیف یکی از برجسته ترین اقتصاددانان دنیای اسلام می‌باشد، با بررسی دیدگاه اسلامی ‌به زندگی، که روابط اجتماعی را به رابطه انسان با خدا متصل می‌کند، شروع کرده و بیان می‌دارد که هدف شریعت اسلام، سعادت همه انسان ها است. نشان می‌دهد که عدالت و انصاف در معاملات، همچنین احسان و توجه به دیگران، برای تضمین دستیابی به یک زندگی مطلوب، ضروری اند؛ و تأمین مالی یکی از حوزه های مهم این زندگی است، که شریعت اسلام در جهت تضمین عدالت و احسان در آن، تلاش نموده است.

در واقع نویسنده با اتخاذ رویکردی توحیدی به زندگی انسان، حیات اقتصادی را نیز چیزی جز تجلی توحید در اقتصاد نمی‌داند.

پس از این نویسنده به بررسی آیات قرآنی پرداخته و با انجام بحث تفسیری دقیقی، نشان می‌دهد که این آیات با قاطعیت ربا را تحریم کرده و استثنایی برای آن قائل نمی‌شوند. در رابطه با بهره بانکی امروزی، با استدلال به این نتیجه دست می‌یابد که این بهره همان ربای محرم در اسلام است؛ و هدف شریعت از تحریم ربا(بهره) بانکی، جلوگیری از بی عدالتی و تضمین انصاف، عدالت و کارایی است.

سپس نشان می‌دهد که واسطه گری مالی بدون بهره امکان‌پذیر بوده و تأمین مالی اسلامی‌راه های زیادی را به منظور سرمایه‌گذاری سودده وجوهی که توسط واسطه مالی تجهیز گردیده، ارائه می‌دهد. بعد از بررسی این موارد، به شواهد تجربی پرداخته، بیان می‌دارد که در سه دهه گذشته، بانک های اسلامی ‌و همچنین مؤسسات مالی اسلامی‌غیر بانکی، به خوبی در کشورهای مختلف مشغول به فعالیت بوده‌اند.

بعد از بیان تمامی‌این موارد به مهمترین بخش کتاب میرسد که همان فصل چهارم است. در این فصل تلاش می‌کند منافعی که از اطاعت از قانون الهی در زمینه تحریم ربا(بهره) مورد انتظار است(حکمت تحریم ربا)، را نشان دهد. در این فصل بیان میدارد که تأمین مالی اسلامی‌نسبت به تأمین مالی متعارف کارا و عادلانه تر بوده، و به دلایل مختلف ثبات بیشتری را نیز نوید می‌دهد. همچنین اثبات می‌کند که حتی روش‌های تأمین مالی غیر مشارکتی مثل مرابحه، که به ایجاد دین می‌انجامند نیز خلق اعتبار را به طور مستحکمی‌به بخش واقعی اقتصاد گره میزنند. لذا یک محیط اقتصادی اسلامی، به دلیل ثبات بیشتر، کارایی بیشتر در تخصیص منابع و توزیع عادلانه‌تر ثروت، به منظور ایجاد رشد، مناسب‌تر است.

بعد از بیان حکمت احتمالی تحریم ربا، نویسنده تلاش می‌کند با بررسی شواهد تجربی در نظام تأمین مالی اسلامی، نشان دهد که چگونه یک نظام تأمین مالی اسلامی‌قادر است بدون استفاده از بهره، نیازهای مالی مختلف مصرف کنندگان(مثلاً تأمین مالی مسکن) و دولت را مرتفع نماید؛ و  نهایتاً این بحث مطرح می‌گردد که در یک اقتصاد اسلامی، حذف نرخ بهره، مشکلی در زمینه مدیریت پولی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه ابزارهای اسلامی ‌مدیریت پولی، انضباط مالی بیشتری ایجاد کرده، شفافیت به ارمغان آورده و دولت ها را مجبور به اطاعت از استانداردهای حسابداری می‌کنند.

مطالعه ۳۵ صفحه آغازین کتاب