اقتصاد وقف چالش ها و راهکارهای ارتقاء نهاد وقف در ایران

فصل اول: بررسی و مبانی نظری و مفاهیم پایه
1-1. تعاریف مفاهیم دینی در رفتارهای خیرخواهانه
1-1-1. انفاق
1-1-2. صدقه
1-1-3. خمس
1-1-4. زکات
1-1-5. قرض‌الحسنه
1-1-6. وقف
1-1-7. هبه
1-2. مقایسه تطبیقی انفاق، صدقه، زکات و…
1-3. رابطه نهاد وقف با نظام اجتماعی
1-3-1. رویکرد تحلیل نظام اجتماعی پارسونز
1-3-2. رابطه نهاد وقف با نظام اجتماعی مبتنی بر مدل AGIL
1-3-3. رابطه نهاد وقف با خرده‌نظام اجتماعی
1-3-4. رابطه نهاد وقف با خرده‌نظام فرهنگی
1-3-5. رابطه نهاد وقف با خرده‌نظام اقتصادی
1-3-6. رابطه نهاد وقف با خرده‌نظام سیاسی
1-4. وقف و تأثیر آن در سطوح نظام اقتصادی
1-4-1. وقف و اقتصاد کلان
1-4-2. تورم و وقف
1-4-2-1. تورم ناشی از فشار تقاضا
1-4-2-2. تورم ناشی از فشار هزینه
1-4-2-3. تورم ساختاری
1-4-3. اشتغال
1-4-4. تولید و رشد
1-4-5. وقف و اقتصاد میانی
1-5. نقش‌آفرینی اقتصاد وقف با رویکرد بخشی
1-5-1. رویکرد بخشی مبتنی بر چهارچوب نظام نوآوری بخشی
1-5-2. رویکرد بخشی مبتنی بر چهارچوب زنجیره ارزش
1-5-3. نقش‌آفرینی اقتصاد وقف با رویکرد منطقه‌ای
فصل دوم: تبیین چهارچوب تحلیل نهاد وقف
۲-۱. حکمرانی اقتصادی: سطح خردوکلان
۲-۲. تبیین نظری چهارچوب تحلیل نهاد وقف
2-۲-1. چهارچوب تحلیل و توسعه نهادی استروم
2-۲-2. چهارچوب تحلیل فرایندی وقف
2-2-2-1. تبیین مرحله‌ای وقف: پیش از وقف، حین وقف و پس از وقف
الف) قبل از وقف
ب) حین وقف
پ) پس از وقف
2-2-2-2. موضوع‌شناسی اقتصادی با‌توجه‌به الگوی فرایندی وقف
الف) تحبیس موقوفه
ب) ایجاد منفعت
پ) تسبیل منفعت
فصل سوم: احصا و دسته‌بندی نظام مسائل اقتصاد وقف در ایران
3-1. نظام مسائل نهاد وقف در ایران
3-1-1. مسائل سطح خرد
3-1-1-1. بازاریابی وقف و ایجاد موقوفات جدید
3-1-1-2. توجه به وقف جدید (نیات و روش‌های وقف)
3-1-1-3. صیانت از موقوفات
3-1-1-4. ایجاد منفعت
3-1-1-5. اجرای نیت
3-1-1-6. موقوفات احیاء‌نشده
3-1-2. مسائل سطح کلان
3-1-2-1. مسائل ساختاری و اجرایی اوقاف
3-1-2-2. نگاه فراسازمانی اوقاف
فصل چهارم: اولویت‌بندی و تحلیل سیستمی مسائل نهاد وقف در ایران
۴-۱. رتبه‌بندی نظام مسائل احصاشده
۴-۲. وزن‌دهی به نظام مسائل با تفکیک مسائل خرد و کلان
۴-۲-۱. تعیین اولویت مسائل سطح خرد
۴-۲-۲. تعیین اولویت مسائل سطح کلان
۴-۲-۳. وزن‌دهی به نظام مسائل با‌توجه‌به پست سازمانی
4-2-3-1. رتبه‌بندی مسائل از منظر مدیران کل
4-2-3-2. رتبه‌بندی مسائل از منظر مدیران اقتصادی سازمان
4-2-3-3. رتبه‌بندی مسائل از منظر مدیران پشتیبانی و توسعه منابع انسانی سازمان
4-2-3-4. رتبه‌بندی مسائل از منظر مدیران اوقافی و حقوقی سازمان
4-2-3-5. رتبه‌بندی مسائل از منظر مدیران فرهنگی سازمان
4-2-3-6. مقایسه اولویت‌های اصلی در نظام مسائل از منظر مدیران مختلف
۴-۲-4. تحلیل سیستمی نظام مسائل سازمان اوقاف و امور خیریه
4-2-4-1. روش‌شناسی تحلیل پویایی سیستم
4-2-4-2. ترسیم روابط علّی -معلولی در خرده‌سیستم‌ها
4-2-4-3. مدل نهایی سیستمی مسائل سازمان اوقاف
فصل پنجم: راهبردها و راهکارهای تحول نهاد وقف در ایران
5-1. عوامل حیاتی موفقیت در سازمان
5-1-1. الگوهای نوین توسعه موقوفات و زنجیره ارزش آن‌ها
5-1-2. توسعه ابزارهای تأمین مالی و نهادسازی‌های مرتبط
5-1-3. انگیزه سرمایه انسانی
5-1-4. تمرکززدایی و تفویض اختیار به سطوح استانی و شهرستانی
5-1-5. ارتقاء و اصلاح تصویر سازمانی اوقاف و امور خیریه
5-2. راهبردها و راهکارهای ارتقاء بهره‌وری اقتصادی در سازمان
5-2-1. راهبردها و راهکارهای تحول در حوزه بازاریابی وقف و وقف جدید
5-2-1-1. طراحی ابزارها و سازوکارهای فعال‌سازی وقف‌های مشارکتی و نوین
5-2-1-2. فعال‌کردن واحد تبلیغات وقف در رسانه ملی و شبکه‌های اجتماعی
5-2-1-3. هدف قراردادن گروه‌های خاص با برنامه‌های ویژه بازاریابی
5-2-1-4. کاهش فرایندهای اجرایی و اداری وقف و انجام آن توسط سازمان
5-2-1-5. طراحی سازوکار اجرایی برای وقف موضوعی
5-2-1-6. آموزش و افزایش مهارت مشاوران و بازاریاب وقف
5-2-1-7. استفاده از مشوق‌های مالی مانند معافیت یا تخفیفات مالیاتی برای واقفان
5-2-2. راهبردها و راهکارهای تحول در حوزه صیانت و حفظ موقوفات
5-2-2-1. بیمه‌کردن موقوفات
5-2-2-2. ایجاد ظرفیت‌های حقوقی و قانونی برای جلوگیری از موقوفه‌خواری
5-2-2-3. اطلاع‌رسانی عمومی در خصوص موقعیت موقوفات
5-2-2-4. استفاده از سازوکارهای سوت‌زنی برای جلوگیری از موقوفه‌خواری
5-2-2-5. پیگیری احیاء موقوفات به تصرف درآمده توسط سازمان‌های دولتی و شبه‌دولتی
5-2-3. راهبردها و راهکارهای تحول در حوزه احیاء موقوفات، ایجاد منفعت و سرمایه‌گذاری
5-2-3-1. شکل‌گیری نهادهای مالی برای تأمین مالی وقف
الف) استفاده از ظرفیت بازار پول برای تأمین مالی طرح‌های توسعه وقف
ب) استفاده از ظرفیت بازار سرمایه برای تأمین مالی طرح‌های توسعه وقف
پ) استفاده از ظرفیت تأمین مالی مردمی برای توسعه طرح‌های وقف
ت) استفاده از ظرفیت نهاد مالی برای مدیریت وجوه رسوب‌کرده
5-2-3-2. استفاده از ظرفیت شرکت‌های توسعه‌دهنده در احیاء موقوفات
5-2-3-3. بهره‌گیری از ظرفیت‌های ناشی از تکمیل زنجیره ارزش تولید
5-2-3-4. ایجاد نشان محصولات وقفی و بازارسازی برای محصولات وقفی
5-2-3-5. استفاده از ظرفیت کارگزاری فناوری در افزایش بهره‌وری موقوفات
5-2-3-6. پنجره واحد ارائه فرصت‌های سرمایه‌گذاری و تسهیل فرایندهای جذب سرمایه‌گذار
5-2-3-7. روش‌های تأمین مالی برای موقوفات انتفاعی
5-2-4. راهبردها و راهکارهای تحول در حوزه اجرای نیت
5-2-4-1. پرهیز از اجرای نیت از طریق تزریق منابع مالی
5-2-4-2. تجمیع تقاضا و استفاده از ظرفیت اقتصاد مقیاس
5-2-4-3. ایجاد واحد تولید کالا یا خدمات پر تقاضا برای اجرای نیت
5-2-4-4. استفاده از ظرفیت خیر جدید در کنار وقف
5-2-4-5. استفاده از ظرفیت خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد برای اجرای نیت
5-2-4-6. استفاده از ظرفیت کسب‌وکارهای اجتماعی برای اجرای نیات
5-2-4-7. اولویت‌بندی موقوف‌علیهم در اجرای نیت
5-3. سیاست‌ها و ملاحظات تحول اقتصادی در سه سطح نهاد وقف، سازمان اوقاف و امور خیریه و موقوفات
5-3-1. راهبردها و راهکارهای تحول در سطح نهاد وقف
5-3-1-1. مردمی‌سازی وقف و کاهش تصدی‌گری دولتی
5-3-1-2. استفاده از ظرفیت امور خیریه و بخش سوم در کنار وقف
الف) سناریوپردازی الگوی مطلوب فعالیت مدیریت نهاد وقف
ب) سناریوپردازی در حکمرانی امور خیریه
پ) سناریوپردازی در حکمرانی وقف
ت) سناریوهای ممکن برای اجرای نیت
ث) سناریوهای ممکن برای انجام فعالیت‌های اقتصادی
5-3-1-3. حل مسائل راهبردی کشور توسط وقف
5-3-1-4. اصلاح برخی از قوانین ناظر به حوزه وقف
5-3-1-5. طراحی سامانه منسجم و بین‌بخشی اعتبارسنجی مددجویان
5-3-1-6. اتخاذ رویکرد راهبردی و کلان در برنامه‌ریزی برای توسعه وقف در کشور
5-3-1-7. شکل‌گیری نهاد ستاد احیاء موقوفات استانی
5-3-2. راهبردها و راهکارهای تحول در سطح سازمان اوقاف و امور خیریه
5-3-2-1. افزایش تفویض اختیار به سطوح استانی و شهرستانی
5-3-2-2. توسعه نظام آماری وقف
5-3-2-3. اطلس موقوفات
5-3-2-4. توجه ویژه به ظرفیت موقوفات انتفاعی در معاونت اقتصادی سازمان
5-3-2-5. بهره‌گیری از تجربیات و نظرات مدیران و کارشناسان خبره بازنشسته
5-3-2-6. استاندارد‌سازی هزینه‌های مختلف در سازمان و هزینه تمام‌شده خدمات موقوفات انتفاعی
5-3-2-7. برون‌سپاری بخشی از فعالیت‌های اجرایی سازمان اوقاف به‌منظور چابکی سازمانی
5-3-2-8. استقرار نظام ارزیابی عملکرد استانی و شهرستانی
5-3-3. راهبردها و راهکارهای تحول در سطح موقوفات
5-3-3-1. توجه به برنامه‌ریزی موقوفه‌محور
5-3-3-2. برنامه‌ریزی برای توسعه امکانات و قابلیت‌های موقوفات انتفاعی
5-3-3-3. ملاحظات احیاء و ایجاد منفعت در موقوفات بر اساس نوع کاربری
الف) زمین‌های کشاورزی
ب) واحدهای تجاری
پ) واحدهای مسکونی
ت) تحلیل وظایف معاونت اقتصادی
5-3-3-4. بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری یا به‌صورت متمرکز یا غیرمتمرکز
5-4. پیش‌نویس سند راهبردی تحول بهره‌وری اقتصادی نهاد وقف در سازمان اوقاف و امور خیریه