ریا در قرآن، ریشه‌ها، پیامدها و راه‌های درمان

ریا در قرآن، ریشه‌ها، پیامدها و راه‌های درمان :در بینش قرآنی اساس و زیربنای سعادت انسان در گرو اعمال معرفی شده است. توجه به عمل یکی از ارکان دین مبین اسلام است و شاید کمتر کسی باشد که در مورد اهمیت و جایگاه عمل در اسلام تردید نماید. در قرآن کریم آن‌قدر آیات راجع به عمل زیاد است که حتی با نگاهی گذرا و سطحی می‌توان دیدگاه قرآن و اسلام را در این باره فهمید. اسلام بشر را متوجه این مطلب می‌کند که تنها عمل انسان برای او باقی می‌ماند و عمل است که سرنوشت او را رقم می‌زند و تعابیر رسائی در این زمینه دارد همانند: «من عمل صالحاً فلنفسه و من أساء فعلیها…»^‌ و «ولکلّ درجاتٌ ممّا عملوا و ما ربّک بغافلٍ عمّا یعملون»

ریا در قرآن، ریشه‌ها، پیامدها و راه‌های درمان

یا می‌فرماید: «فمن یعمل مثقال ذرّهٍ خیراً یره و من یعمل مثقال ذرّهٍ شراً یره» در هر صورت در اهمیت عمل در اسلام و مخصوصاً تعالیم قرآنی بحثی نیست، اما آنچه مهم است آن است که بی‌تردید عملی که قرآن به آن تأکید کرده، عملی است که بر پایه اخلاص و بندگی مخلصانه خداوند بنا شده باشد. قرآن بارها از تعابیری همچون فی سبیل الله، ابتغاء مرضات الله، ابتغاء وجه الله استفاده کرده تا جهت‌گیری صحیح اعمال را به بندگان بیاموزد و بارها به اخلاص عمل توصیه و تأکید کرده است از جمله: «و ما أمروا إلاّ لیعبدوا الله مخلصین له الدّین…»^‌ «ألا لله الدّین الخالص…»^‌

مقدمه

حال با توجه به این مقدمه جای تردید باقی نمی‌ماند که علاوه بر مقتضیات عمل خالص باید موانع و آفات آن‌را نیز در قرآن مورد بررسی و تأمل قرار داد تا با شناخت هرچه بیشتر این موارد به مفهوم عمل خالص و شرایط و ویژگی‌های آن هرچه بیشتر نزدیک شویم. از جمله آفات و موانع بزرگ بر سر راه عمل خالص ریا می‌باشد که در آیات و روایات اسلامی از آن مذمت شده و آن‌را عاملی برای بطلان اعمال و نشانه‌ای از نشانه‌های منافقین و نوعی شرک به خدا معرفی کرده‌‌اند. ریا تخریب‌کننده فضائل اخلاقی و عاملی برای پاشیدن بذر رذائل در روح و جان انسان است و موجب می‌شود تا اعمال را از محتوا و حقیقت واقعی آن‌ها باز دارد.

انسان

در نتیجه ریا انسان را از رسیدن به عمل خالص کوتاه می‌کند. بررسی ریشه‌‌ها، آثار و راه‌های درمان ریا بر مبنای آیات قرآن ما را در ریشه‌کن‌کردن این رذیله اخلاقی کمک می‌کند و از این‌رو اهمیت پرداختن به این مسائل واضح و آشکار می‌گردد و معلوم می‌شود که چرا در نظام اخلاقی اسلام جایگاه بسیار حساس و درخور توجهی به ریا اختصاص داده‌‌اند. نکته دیگری که اهمیت موضوع را نشان می‌دهد آن است که مراتب مختلف ریا در بین اکثریت اهل ایمان وجود دارد و ریا‌کاری گریبان‌گیر بیشتر مردم است. «وما یؤمن أکثرهم بالله إلاّ و هم مشرکون»