زندگی فرهنگی و اندیشه سیاسی شیعیان از سقوط بغداد تا ظهور صفویه

این کتاب که اساس آن به عنوان رساله دکتری رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران در سالهای ۱۳۷۵ و ۱۳۷۶ش. تدوین یافت، پس از شش سال و اندی با تغییراتی اندک، به دست نشر سپرده شده است. راز این تأخیر امید به یافتن فرصتی برای ویرایش دوباره کتاب و سودای بازسازی مطالب آن بر مدار یک چارچوب نظری ‌در حوزه فرهنگ و سپس اندیشه سیاسی بود. کاستی اصلی این اثر که در حین نگارش نیز حقیر را به خود مشغول می‎داشت، همانا بهره‎ نبردن آن از مطالعات نوین فرهنگ‎شناسی بود. روش سنتی تاریخ‎پژوهی در کشور ما، مبتنی بر نوعی مطلق‎نگری است. مراد از مطلق‎نگری، جزمیت در بررسیها و اظهارنظرهای تاریخی نیست، مطلق در اینجا در برابر مضاف به کار برده‎ شده است. پژوهشگران تاریخ آن گاه که به وجوه غیرتاریخی تاریخ (مانند فرهنگ، سیاست، اقتصاد و …) می‎پردازند، غالباً تنها از همان روشهای تاریخ‎پژوهی بهره می‎برند و خود را از مفاهیم و روشهای تحقیق در این وجوه که هر یک موضوع علمی مستقل است، محروم می‎دارند. وقتی از حیات فرهنگی شیعیان سخن به میان می‎آید، پژوهشگر تاریخ در کنار شناخت و پایبندی به بایستگیهای پژوهش در تاریخ، باید مفهوم فرهنگ و نظریه‎های فرهنگ و تحول فرهنگی را نیز بشناسد و درک و فهمی مشخص از آن را مبنای پژوهش خود قرار دهد و تمامی مراحل پژوهش خود را از گردآوری داده‎ها تا نگارش اثر در پرتو آن سامان دهد. این شیوه مطالعه و تحقیق که در رشته‎های علوم انسانی و اجتماعی رواج دارد، صرف‎نظر از تأملات نظری قابل قبولی که در باره کارآمدی جوهره اثبات‎گرایانه رویکرد حاکم بر آن وجود دارد، مرزها و راههایی روشن برای پژوهشگر پدید می‎آورد که افزون بر آسان کردن گذر در مسیر پر پیچ و خم پژوهشی استوار، مخاطبان را برای شناخت پرسش اصلی پژوهش و روش دست یافتن به پاسخ آن مدد می‎رساند. اگر دانش‎پژوهان و دانش‎آموختگان رشته‎های علوم اجتماعی به مطالعات تاریخی روی آورند، ناگزیر از چنین روشهایی بهره می‎جویند؛ ولی دانشجویان و دانش‎آموختگان رشته‎های تاریخ، به دلیل فاصله آموخته‎های خود از چنین مطالعاتی، نگاه تاریخی محض را پایه کار خود قرار می‎دهند و در مقوله‎هایی مانند جامعه و فرهنگ و اقتصاد به همان مفاهیم ارتکازی متعارف بسنده می‎کنند. تاکنون چند اثر محدود به زبان فارسی از چنین نگاه دوگانه و پژوهشهای ترکیبی بهره‎مند بوده است؛ ولی این گونه مطالعات هنوز عمومیت نیافته است …

مطالعه ۳۵ صفحه آغازین کتاب